قطع کتاب
16
بهمن

قطع کتاب – اندازه استاندارد کتاب

زمان تقریبی مطالعه این مطلب: 6 دقیقه

قطع کتاب و اندازه کتاب موضوع این مقاله از نشر متخصصان میباشد ، انتخاب قطع کتاب نباید برخلاف ظاهر ساده آن دست کم گرفته شده یا نادیده گرفته شود. انتخاب قطع کوچک در چاپ کتاب سبب دشواری در خواندن میشود و ممکن است کتاب یا مقاله شما جذابیتش را برای کاربر از دست بدهد. پس داشتن دانش و اطلاعات درباره قطع کتاب ضروری به نظر میرسد.

قطع کتاب چیست ؟

قطع کتاب همان اندازه درازا و پهنای کتاب است، به عبارت دیگر به اندازه های یک صفحه از کتاب (طول و عرض) قطع آن کتاب میگویند ، کتاب‌ ها بسته به تعداد صفحات و موضوع می‌توانند انواع قطع‌ های مختلفی داشته باشند. انتخاب قطع مناسب برای یک کتاب از مسائل مهمی هست که هر طراح و صفحه‌ آرایی باید به آن توجه داشت باشد.

اهمیت استاندارد بودن قطع کتاب

قطع کتاب یا اندازه کتاب و انتخاب درست آن اهمیت ویژه ای دارد ،ابعاد کتاب باید طوری انتخاب شود که مناسب و قابل‌ استفاده در کتابخانه‌ های مناطق مختلف و کیف‌ ها باشد و مطالب را به وضوح در معرض دید مخاطب قرار دهد؛ اگر ابعادی که در نظر گرفته می‌شود تناسبی با محتویات آن نداشته باشد یا استفاده از نوشته‌ ها را سخت گرداند و یا از جذابیت کتاب بکاهد، تمام زحمات نویسنده و ناشر کتاب از بین خواهد رفت.

اهمیت استاندارد بودن قطع کتاب

تاریخچه قطع کتاب

قطع کتاب و در اصل اندازه کاغذ مورد استفاده در چاپ کتاب بعد از پیدایش صنعت چاپ دیگر کم‌ کم خودش را از کتاب‌ های خطی جدا کرد و همگام با پیشرفت در تولید کاغذ و تنوع یافتن قطعات آن استاندارد های خاصی را برای خود یافت تا هماهنگی خاصی بین کتاب‌ های چاپ‌ شده اتفاق بیفتد و به دنبال این استاندارد شدن کتاب‌ ها، کتابخانه‌ ها هم استاندارد شدند. طبق آنچه تا الان توضیح دادیم ، بدون شک متوجه اهمیت بالای قطع و اندازه کاغذ در چاپ و نشر کتاب هستید، در ادامه به معرفی انواع قطع کتاب خواهیم پرداخت:

انواع قطع کتاب

خوب است بدانید که قطع کتاب نشان‌ دهنده تعداد دفعات تا شدن کاغذ در چاپ و نشر نیز میباشد که منجر به تشکیل ورق‌ های کتاب می‌شود. به‌طور مثال کاغذ دو ورقی با چهار صفحه در قطع رحلی، چهارورقی با هشت صفحه در قطع وزیری، و هشت‌ ورقی با شانزده صفحه در قطع رقعی برابر است.

پیشنهاد متخصصان:   بهترین انتشارات ایران - معروف ترین انتشارات کشور

انواع قطع کتاب در ایران

قطع کتاب در ایران و در حالت استاندارد به چند مدل تقسیم میشود که هر کدام کاربرد خاص خود را داشته و در چاپ نوعی کتاب استفاده میشوند ، در ادامه لیستی کوتاه از انوع قطع را برای شما اورده ایم و سپس به توضیح جامع هرکدام خواهیم پرداخت.

نام قطعابعاد به سانتی متر قبل از برشابعاد حدودی

استاندارد

تعداد صفحه

در یک طرف کاغذ

کاغذ جهت شیت بندی
اندازه قطع رحلی بزرگ (مدیران)۳۳ × ۲۴B4۴۵۰×۷۰
سایز قطع رحلی۲۸ × ۲۱A4۴۶۰×۴۵
اندازه قطع وزیری کتاب۲۳٫۵ × ۱۶٫۵B5۸۵۰×۷۰
اندازه قطع رقعی ۲۱٫۰× ۱۴٫۸A5۸۶۰×۴۵
ابعاد قطع ربعی۱۶٫۵ × ۱۲B6۱۶۵۰×۷۰
ابعاد قطع خشتی بزرگ۲۲ × ۲۲۶۵۰×۷۰
سایز قطع خشتی کوچک۱۹ × ۱۹۶۶۰×۴۵
اندازه قطع پالتویی بزرگ۲۲ × ۱۱٫۵۱۲۵۰×۷۰
ابعاق قطع پالتویی کوچک۱۹ × ۱۰۱۲۶۰×۴۵
سایز قطع جیبی۱۵ × ۱۱۱۶۴۵×۶۰

رایج‌ ترین قطع کتاب

یکی از انواع قطع کتاب در ایران که در بیشتر انتشارات کشور استفاده میشود و به رایج ترین قطع کتاب معروف است ، قطع وزیری است . که ابعاد آن از ۱۳×۲۰ تا ۲۰×۲۶ سانتی‌متر متغیر است. قطع رقعی با ابعاد ۱۵×۲۲ و قطع جیبی با ابعاد ۱۱×۵/۱۶ سانتیمتر از دیگر قطع‌های رایج محسوب می‌شود. معمولا در چاپ کتاب‌های هنری و نفیس از قطع رحلی و برای کتاب‌های کودکان از قطع خشتی استفاده می‌شود.

قطع وزیری

با ۳ بار تا کردن پی در پی کاغذ ۷۰ در ۵۰ سانتیمتر به اندازه تقریبی قطع وزیری می رسید که البته پس از پروسه چاپ برش داده می شود. در حال حاضر مرسومترین قطع برای کتاب در ایران اندازه قطع وزیری است. از این قطع بیشتر در نشر کتابهای علمی و دانشگاهی استفاده می شود.

قطع رقعی

قطع رقعی به طول و عرض تقریبی ۱۹×۱۰ سانتی‌متر میباشد.  این قطع عمدتاً برای کتاب‌های شعر، داستان، رمان و به طور کلی کتاب‌هایی استفاده می شود که مخاطب عام دارند. اندازه قطع رقعی در چاپ افست ۲۲ در ۱۵ سانتی‌متر و در چاپ دیجیتال ۲۱ در ۱۴ سانتی‌متر یا برابر با کاغذ A5 می‌باشد. باید توجه داشت که این ابعاد قبل از برش هستند و معمولا پس از عملیات برش در صحافی تا نیم سانتی‌متر از طرفین کتاب کاسته خواهد شد.

قطع رحلی

قطع کتاب رحلی از آن جهت به این نام خوانده میشود که هنگام خواندن کتاب، آنرا بر روی چهار پایه یا همان رحل قرار میدادند . قطع مزبور دارای اندازه‌ های متنوعی است ، رحلی کوچک: طول ۴۲، عرض ۲۷ سانتی‌متر، رحلی متوسط: طول ۵۰، عرض ۳۰ سانتی‌متر و رحلی بزرگ: طول ۶۰، عرض ۳۰ سانتی‌متر میباشد.

 

نکته: جالب است بدانید عموما کتاب‌ هایی چون قرآن مجید، مثنوی مولوی، شاهنامه فردوسی که در مجالس و محافل قرائت و خوانده می‌شده ، با این قطع رحلی بوده است.

قطع خشتی

قطع خشتی از کهن ترین قطع های مورد استفاده در چاپ کتاب میباشد ،می توان کاغذ قطع ۴۵ در ۶۰ را به صورتی تا کرد که به شش قسمت ۲۰ در ۲۰ سانتی متری تقسیم شود که قطع خشتی بزرگ می رسیم. به همان صورت اگر کاغذ ۵۰ در ۷۰ هم باشد به اندازه ۲۳ در ۲۳ میرسیم که این ابعاد هم برای قطع کتاب خشتی بزرگ استاندارد است. از قطع خشتی که به صورت مربعی است اغلب برای کتابهای هنری، کودکان و طراحی کاتالوگ استفاده می شود.

قطع و اندازه کتاب

قطع سلطانی (تیموری)


اندازه‌ای از قطع کتاب است که در اواخر عصر مغولان و اوایل عهد تیموریان برای کتاب‌های خطی در ایران رواج یافت که به این جهت آن را قطع تیموری نیز می‌گویند. طول و عرض تقریبی آن ۴۰×۳۰ سانتی‌متر است.

  • قطع بیاضی
  • قطع بغلی
  • قطع جانمازی
  • قطع حمایلی
  • قطع جیبی
  • قطع پالتویی

دلیل نام گذاری قطع کتاب ها

باتوجه به تعریف های بالا از انواع قطع کتاب ، متوجه شدیم که بین نام گذاری قطع و کاربرد آن ارتباطی وجود دارد، برای مثال قطع تیموری برای دوران تیموریان بوده و یا قطع جیبی مخصوص کتاب هایی با همین اندازه میباشید تا در جیب جا شوند مثل برخی کتاب دعا ها که در ابعاد جیبی چاپ میشوند. قطع رحلی هم به این دلیل نامگذاری شده است که معمولا در مساجد برای خواندن آن ها از رحل یا چهار پایه چوبی استفاده میشود.

اندازه حاشیه قطع کتاب و مجله

معمولاً اندازه حاشیه مورد نیاز برای یک متن را بر پایه قطع کتاب تعریف می‌کنند که اندازه‌های متداول آن به شرح زیر است:

قطع کتابحاشیه بیرون
(میلی‌متر)
حاشیه داخل
(میلی‌متر)
حاشیه پایین
(میلی‌متر)
حاشیه بالا
(میلی‌متر)
رقعی و وزیری۲۳۲۳۲۵۳۰
پالتویی و خشتی۲۳۲۲۲۰۲۰
رحلی تک ستون۳۰۲۵۳۰۴۰
رحلی دوستونی۲۵۲۰۲۵۳۰
جیبی۲۵۲۰۲۵۲۰
شعر رقعی۳۰۲۰۲۵۲۰

چگونه قطع مناسب برای چاپ کتاب را انتخاب کنیم؟

انتخاب قطع کتاب مناسب یک از ظرایف امور چاپ در هر انتشاراتی است. ناشر یا مؤلف باید با ارزیابی درستی از موضوع کتاب و دست نوشت های شما داشته باشد ، تا بتواند بهترین و کاربردی ترین نوع قطع را برای چاپ کتاب شما انتخاب کند تا خوانندگان موقع کتاب خواندن به هیچ وجه از صفحات و قطع و اندازه صفحات ناراضی نباشند.

استفاده از قطع های کتاب در موضوعات مختلف کتاب :

قطع رقعی: مناسب برای کتاب‌های شعر، داستان، رمان، دلنوشته، زندگینامه

قطع وزیری: مناسب برای کتاب‌های دانشگاهی، تبدیل پایان‌نامه به کتاب، کمک‌درسی و تخصصی

قطع رحلی: مناسب برای کتاب‌های کمک‌درسی و آموزشی. کتاب‌های کار، موسیقی و…

قطع خشتی: مناسب کتاب های کودک، عکس و…

جیبی: بنا به موضوع و کاربرد کتاب می‌تواند استفاده شود.

پالتویی: بنا به موضوع و کاربرد کتاب می‌تواند استفاده شود.

انتشارات متخصصان در کنار شماست تا خدمات طراحی و صفحه آرایی و چاپ کتاب را بهترین شکل ممکن انجام دهد ، چنانچه در انتخاب اندازه کاغذ و قطع کتاب سوالی دارید میتوانید از خدمات مشاوره رایگان ما استفاده کنید.

فروشگاه کتاب متخصصانفرم تماس و اطلاعاتتماس با نشر متخصصان